“Papa, waarom zijn er oorlogen?”

Soms heeft Kenan van die vragen… vragen waarvan je denkt dat een groot deel van de wereld er ook mee zit, maar dat niemand ze durft te stellen. En toch wil ik hem op zulke momenten niet met een kluitje in het riet sturen. Ik wil hem zo objectief mogelijke informatie geven, zodat hij zijn eigen mening kan vormen. Objectief en oorlog in één zin. Best grappig toch? In oorlogen heb je altijd propaganda, en verder van objectiviteit kom je eigenlijk niet.

Is geloof de oorzaak van oorlog?

De vraag van Kenan kwam voort uit de oorlog in Oekraïne en nu ook de oorlog in Israël. Mijn eerste ingeving was dat de meeste oorlogen ontstaan uit geloof. Mijn geloof is het beste en de enige werkelijkheid, en vanuit mijn geloof moet ik jou overtuigen dat jouw geloof het bij het verkeerde eind heeft. Zie daar een grondslag voor een escalerende ruzie… oorlog.

Maar is dat wel zo? Kloppen mijn eigen aannames wel? Als ik kijk naar de oorlog in Oekraïne, dan kan de oorzaak toch voor een groot deel gezocht worden in de verstandelijke vermogens van Poetin? Maar hoe zit het dan bij de meest recente oorlog, die in Israël? Ligt de oorzaak echt in het geloof (Joods tegenover Islam), of op een ander niveau? En hoe kan het dat de oorlog in Oekraïne voor mij een ‘ver van mijn bed show’ voelt, terwijl de oorlog in Israël mij persoonlijk veel meer doet?

Wat is oorlog eigenlijk?

Om Kenan een gedegen, zo objectief mogelijk antwoord te kunnen geven, moet ik mezelf eerst maar eens inlezen. Op zoek naar informatie die ik begrijpelijk kan overbrengen op een 9-jarige, zonder mijn eigen ideeën de boventoon te laten voeren.

Wat is oorlog eigenlijk? Ja… ruzie. Maar ik heb ook wel eens ruzie (lees mijn blogs er maar op terug 😉). Tijdens mijn ruzies worden er gelukkig geen wapens getrokken en vallen er geen gewonden of doden. En dat zijn vaak wel de gevolgen van een oorlog. Als je zoekt naar de letterlijke betekenis, kom je ongeveer de volgende uitleg tegen:

Oorlog is een toestand van gewapend conflict tussen landen, groepen of individuen, waarbij strijdkrachten betrokken zijn en geweld wordt gebruikt om politieke, territoriale, ideologische of andere doelen te bereiken. Oorlogen kunnen variëren in omvang en intensiteit, van lokale conflicten tot wereldoorlogen, en hebben vaak verwoestende gevolgen voor menselijke samenlevingen.

Waarom voeren mensen oorlog?

Ja, dit is een tekst die ik begrijp. Twee (of soms meer) partijen die knokken om bepaalde doelen te bereiken. Doelen die je in vier categorieën kunt verdelen: politiek, ‘landje pik’, geloof of overig.

Als ik begin bij ‘overig’: ik herinner me dat ik vroeger op de lagere school wel eens een verhaal heb gehoord over een prins van het ene land die verliefd was op de prinses van het andere land. Dat ging niet helemaal goed, en daaruit ontstond een oorlog. Maar dat is al bijna een halve eeuw geleden, dus precies weet ik het niet meer.

‘Landje pik’ zie je bij mensen als Adolf Hitler. Hij wilde het grondgebied van de hele wereld toevoegen aan Duitsland. Hij was dus op zoek naar macht. Daarnaast deed hij zijn best om alle Joden te vermoorden. Ook al is het makkelijk om daarbij naar een religieuze grondslag te wijzen, dat is niet helemaal juist. De Joden werden structureel vermoord, maar ‘jood’ is geen religie op zich. Het woord verwijst naar een persoon die tot het Joodse volk of de Joodse etniciteit behoort. Het Jodendom is de religie die door veel Joden wordt beoefend, en het is belangrijk om onderscheid te maken tussen de culturele en etnische identiteit en de religieuze overtuiging. Wat Hitler deed, is pure genocide: de systematische vernietiging van een bepaalde etnische, nationale, raciale of religieuze groep met de bedoeling die groep geheel uit te roeien. Genocide wordt gezien als een van de ernstigste schendingen van de mensenrechten en is strafbaar volgens het internationaal recht, onder andere vastgelegd in het Genocideverdrag van de Verenigde Naties uit 1948.

De laatste categorie is politiek. Ondanks dat ik vaak zeg dat oorlog nooit een oplossing is, komt dit nog het dichtst bij een legitieme reden om een (kleinschalige) oorlog te beginnen. Denk aan dictators die hun volk onderdrukken en door andere landen worden afgezet, bijvoorbeeld door militaire acties.

Oorlog kent alleen maar slachtoffers

Om toch even een klein beetje mijn eigen mening in te weven: oorlog is nooit een oplossing! Oorlog kent alleen maar slachtoffers, en vaak zijn dat de mensen die het minst met het conflict te maken hebben. Ik las laatst het volgende: “Oorlog is een plek waar jonge mensen die elkaar niet kennen en elkaar niet haten, elkaar vermoorden, gebaseerd op beslissingen genomen door oude mensen die elkaar kennen en elkaar haten, maar elkaar niet vermoorden…” – Paul Valéry

Ik ken best veel mensen die deel hebben uitgemaakt van het Korps Commandotroepen (KCT) en het Korps Mariniers. Stuk voor stuk jongens en meisjes die met het hart op de goede plek een voor hen groot avontuur instapten en vaak gedesillusioneerd terugkwamen. Ze konden of wilden er vaak niets over vertellen, maar soms kwamen er kleine verhalen naar buiten… verhalen waarvan ik dacht: dat kunnen mensen elkaar toch niet aandoen. Echt verschrikkelijk.

Het conflict tussen Israël en Hamas

Van daaruit is de stap naar het conflict in Israël snel gemaakt. Als je naar de Nederlandse media kijkt, zie je een verhaal waarin de mensen uit de Gazastrook beesten zijn die onschuldigen letterlijk afslachten: een festivalterrein op en schieten op alles wat beweegt, jonge mensen die kwamen om te feesten en werden vermoord, een groep jongeren die als ‘wisselgeld’ naar Gaza werd afgevoerd om gevangenen vrij te krijgen. Maar klopt dat beeld wel? Natuurlijk, die doden zijn echt heel erg dood. Bewust burgers ombrengen, ik heb er geen woorden voor. Maar waar komt deze woede vandaan? Ik wist het niet. Om Kenan een eerlijk verhaal te kunnen vertellen, moest ik me echt gaan inlezen in de geschiedenis. Bijvoorbeeld: waar draait het conflict tussen Israël en Hamas eigenlijk om?

Het conflict draait om verschillende complexe en diepgewortelde kwesties. Het belangrijkste is het Israëlisch-Palestijnse conflict, dat al tientallen jaren voortduurt. Dit zijn de belangrijkste factoren:

1. Grondgebied: Israël en de Palestijnen strijden over land in de regio, onder meer de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook. Beide partijen hebben historische aanspraken op dit land.
2. Erkenning: Hamas is een Palestijnse organisatie die de Gazastrook bestuurt en door Israël niet wordt erkend. Israël beschouwt Hamas als een terroristische organisatie vanwege de gewapende strijd tegen Israël.
3. Geweld en veiligheid: Het conflict kent periodieke uitbarstingen van geweld, waaronder raketbeschietingen vanuit Gaza op Israël en Israëlische militaire operaties in reactie daarop.
4. Status van Jeruzalem: Beide partijen beschouwen Jeruzalem als hun hoofdstad. Dat is een zeer gevoelige kwestie.
5. Palestijnse vluchtelingen: Het recht op terugkeer van Palestijnse vluchtelingen en hun nakomelingen naar hun voormalige woonplaatsen in Israël is een belangrijk twistpunt.

Deze kwesties hebben geleid tot vele conflicten en oorlogen. De situatie is complex en er zijn geen gemakkelijke oplossingen. Er zijn vele internationale inspanningen gedaan om tot vrede te komen, maar tot op heden duurt het conflict voort.

De oorsprong van Israël

Wil je nog dieper kijken, dan moet je ook naar de oorsprong van Israël kijken. Die heeft diepe historische wortels en is verweven met zowel de oudheid als de moderne geschiedenis. Dit zijn de belangrijkste momenten:

1. Historische wortels: De regio heeft een lange geschiedenis die teruggaat tot de oudheid, met onder meer de koninkrijken Israël en Juda. De Joodse bevolking woont er al duizenden jaren.
2. Zionisme: In de late 19e en vroege 20e eeuw ontstond onder Joodse gemeenschappen het zionisme, een politieke beweging die een nationaal thuisland voor Joden wilde in Palestina, destijds deel van het Ottomaanse Rijk.
3. Balfour-verklaring: Tijdens de Eerste Wereldoorlog sprak Groot-Brittannië in 1917 steun uit voor een ‘nationaal tehuis voor het Joodse volk’ in Palestina.
4. Brits mandaatgebied: Na de Eerste Wereldoorlog kreeg Groot-Brittannië het mandaat over Palestina, en in die periode groeide de Joodse immigratie.
5. VN-verdelingsplan: In 1947 stelden de Verenigde Naties een verdeling van Palestina voor in een Joodse en een Arabische staat. Israël verklaarde zich onafhankelijk op 14 mei 1948.
6. Arabisch-Israëlisch conflict: De oprichting van Israël leidde tot gewapende conflicten met de omringende Arabische landen, die de regio decennialang hebben geteisterd.

De oprichting van Israël was een mijlpaal in de geschiedenis van het Midden-Oosten en heeft geleid tot voortdurende spanningen in de regio.

Egypte en het Suezkanaal

Een land dat er vlak bij ligt, is Egypte. Als je de wereldpolitiek een beetje volgt, zie je dat naast Israël ook Egypte vaak voorbijkomt in conflicten in het Midden-Oosten. Neem het Suezkanaal, een cruciale waterweg die de Middellandse Zee met de Rode Zee verbindt. Israël is daar op verschillende momenten bij betrokken geweest:

1. Suezcrisis van 1956: Israël, Groot-Brittannië en Frankrijk vielen Egypte binnen nadat president Nasser het kanaal had genationaliseerd. Onder druk van de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie trokken de drie landen zich terug.
2. Zesdaagse Oorlog van 1967: Israël veroverde de Sinaï-woestijn op Egypte en hield dit gebied in bezit.
3. Camp David-akkoord: In 1979 sloten Israël en Egypte vrede en gaf Israël de Sinaï terug aan Egypte.
4. Hedendaagse relatie: Sindsdien werken beide landen samen op het gebied van veiligheid en economie.

Kortom: wat Hamas heeft gedaan, is werkelijk verschrikkelijk. Bewust burgers doden… brrr. Maar wat ik hier heb proberen te schetsen, is dat de situatie zo gecompliceerd is dat ik denk dat het spreekwoord ‘waar twee vechten, hebben twee schuld’ ooit met dit conflict in het achterhoofd is bedacht.

Mijn antwoord aan Kenan

Terug naar de vragen van onze zoon Kenan: waarom viel Poetin Oekraïne binnen, waarom viel Hamas Israël binnen, waarom begint Israël nu een grote oorlog tegen Hamas… Lieve Kenan, ik weet het gewoon niet. Ruzie maken is soms best fijn. Even flink je emoties uiten, en daarna praat je het uit en maak je het weer goed. Maar waarom mensen andere, onschuldige mensen bewust doodmaken… ik weet het niet, Kenan. Ik weet het niet… Dit wilde ik je meegeven voor je een besluit neemt of je al dan niet militair wilt worden.

Lees ook: Oorlog is nooit de oplossing, zelfs niet voor zonnepanelen.