RolandTel.nl

Şuhut’tan hikâyeler, düşünceler ve tavuklar

Piksellerin çağında dostluk

Facebook’ta artık epey arkadaşım var. En azından Facebook öyle diyor. Hele Facebook, beş binden fazla arkadaşım olabileceğine karar verdiğinden beri. Arkadaş listeme bakınca epey kişi görüyorum. Bazılarını şahsen tanıyorum, bazılarıyla bir zamanlar tanıştım, bazılarıyla ise hiç bir fincan kahve içmedim. Peki bu, çevrimiçi dostluk hakkında aslında ne kadar şey söylüyor?

Yine de hepsine arkadaş diyoruz.

Şimdi ailemle Türkiye’de yaşıyorum ve sosyal medya, Hollanda’daki ve hayatım boyunca yaşadığım başka yerlerdeki insanlarla bağlantıda kalmak için kullanışlı bir yol. İnternet olmasa mesafe çok daha büyük hissedilirdi. Kısa bir mesaj atmak, bir fotoğraf paylaşmak ya da birinin nasıl olduğunu öğrenmek: hepsi çok daha kolay hâle geldi.

Bunda pek bir sakınca yok.

Yine de bu büyüyen arkadaş listelerinin aslında ne anlama geldiğini merak ediyorum. Birbirimizle bağlantıda kalmak için eskisinden çok daha fazla imkânımız var, ama bu birbirimizi daha iyi tanıdığımız anlamına mı geliyor?

Bilmiyorum. Dürüst olmak gerekirse, cevabın kişiden kişiye epey değiştiğini düşünüyorum.

Herkes mutlu görünüyor

Bir süre Facebook’ta kaydırınca, insanlığın gayet iyi durumda olduğunu sanabilirsin.

İnsanlar tatile gidiyor, güzel restoranlarda yemek yiyor, hoş yerleri geziyor, aileleri ve arkadaşlarıyla kutlama yapıyor. Gülünüyor, seyahat ediliyor, keyif çıkarılıyor. Ekranda hayat çoğu zaman oldukça cazip görünüyor.

Sonra sen kendi evinde, eski tişörtünle, çoktan soğumuş bir fincan kahveyle oturuyorsun ve bugün aslında neler yapman gerektiğini hatırlamaya çalışıyorsun.

Aradaki zıtlık bazen şaşırtıcı.

Tabii ki insanların bütün hayatlarını Facebook’a koymadığını biliyorum. Ben de koymuyorum. Her gün ne yediğimi, kötü uyuduğumu ya da bir şeye hangi anda sinirlendiğimi kimsenin bilmesi gerekmiyor. Gerçi o sonuncusu belki oldukça güzel bir paylaşım serisi çıkarırdı.

Çoğunlukla paylaşmaya değer bulduklarımızı gösteriyoruz. Güzel fotoğrafları, hoş anları ve gurur duyduğumuz şeyleri.

Bunda kendi başına yanlış bir şey yok. Ben kendim bir fotoğrafçıyım ve bir kamerayla birine neyi göstereceğine ne kadar kolay karar verdiğini herkesten iyi bilirim. Merceği yöneltirsin, bakış açını seçersin ve çekersin. Kadrajın dışında kalanı kimse görmez.

Sosyal medya da aslında böyle işliyor.

Sadece bazen bir seçkiye baktığımızı unutuyoruz. Başkasının özenle kadrajlanmış hayatını, kendi hayatımızla, etrafındaki bütün dağınıklıkla birlikte karşılaştırıyoruz.

Sonra neden diğerinde her şey bu kadar iyi gidiyor gibi göründüğünü merak ediyoruz.

Birine ne zaman gerçekten arkadaş denir?

Arkadaş kelimesini bugünlerde epey karmaşık buluyorum.

Eskiden birlikte vakit geçirdiğin insanlar, ara sıra gördüğün insanlar ve gerçekten iyi tanıdığın insanlar vardı. Bu ayrım o zaman da her zaman net değildi, ama en azından bağlantıyı sürdürmek için bir şeyler yapman gerekiyordu.

Birinin evine uğrardın, telefon eder ya da bir yerde buluşurdun. Bazen taşındığın için ya da hayat başka yönlere aktığı için bir dostluk sönerdi.

Bugünlerde birini yıllarca görmeden yaptığı her şeyi takip edebilirsin. Nereye tatile gittiğini, bahçesinde neyin büyüdüğünü, hangi doğum gününün kutlandığını bilirsin.

Ama o kişinin gerçekte nasıl olduğunu da biliyor musun?

Tabii bilmen gerekmez. Arkadaş listendeki herkesin yakın bir dost olması gerekmiyor. Bazıları tanıdık, bazıları eski iş arkadaşı, bazılarıyla da belki bir gün yeniden karşılaşırsın.

Aksi hâlde gözden kaybedeceğin insanlarla internet üzerinden bağlantıda kalabilmeyi ben aslında çok güzel buluyorum.

Ama bir fotoğrafın altındaki beğeni, henüz bir sohbet değil. Facebook’ta bir tebrik de, birini gerçekten nasıl olduğunu merak ettiğin için aramakla aynı şey değil.

Gerçi kendim de bazen kolay yolu seçtiğimi kabul etmeliyim.

Sonuçta bir mesaj hemen gider. Sonra da yaptığın işe geri dönebilirsin.

Kendinden biraz göstermek

Sosyal medyanın garip bir yanı daha var. Kendimiz hakkında her şeyi anlatabiliriz, ama bu otomatik olarak kendimizi gerçekten gösterdiğimiz anlamına gelmiyor.

Her gün paylaşım yapıp seni meşgul eden şeyler hakkında çok az şey söyleyebilirsin. Komik, hevesli ve sosyal görünürken içinden çok farklı şeylerle uğraşıyor olabilirsin.

Bu sadece başkaları için geçerli değil. Ben de neyi paylaşacağıma, neyi kendime saklayacağıma kendim karar veriyorum.

Bunu zaten gayet normal buluyorum. Dürüst olmak için bütün hayatını ortaya dökmen gerekmez. Mahremiyet gizemcilik değildir ve kişisel olan her şeyin dış dünyayla paylaşılması gerekmez.

Yine de bir şeyi kendine saklamakla, kendinle ilgili belirli bir imajı sürekli ayakta tutmaya çalışmak arasında fark var.

İkincisi bana yorucu geliyor.

Hep her şeyin yolunda olduğunu göstermek. Mutlu, başarılı olduğunu ya da hayatınla ne yaptığını tam bilmeyi. Sanki sürekli kendinin bir reklam broşürünü güncelliyormuşsun gibi.

Muhtemelen bunda iyi bile olamazdım. Bunun için çok sık sadece kendim oluyorum, pek de şirin olmayan huylarım dahil.

İyi ki de öyle. Çünkü insanlar sadece senin kusursuz hâlini tanıyorsa, seni gerçekten tanıyorlar mı diye düşünüyorum.

Türkiye ve çevrendeki insanlar

Türkiye’de yaşamaya başladığımdan beri, çevrendeki insanların ne kadar önemli olabileceği dikkatimi çekiyor.

Şuhut gibi bir yerde insanlar birbirine rastlıyor, birbirini tanıyor ve içinde yaşadığın çevre büyük bir rol oynuyor. Aile, komşular ve tanıdıklar, Hollanda’dan alışık olduğumdan bazen daha iç içe geçiyor.

Ben insanların birbirine ilgi göstermesine değer veriyorum. Nasıl gittiğini sormak, uğramak ya da karşılığında hemen bir şey beklemeden bir işe yardım etmek.

Bu tür bir bağı telefondaki bir mesajla tamamen değiştiremezsin.

Ama Hollandalıların hepsi bireyci, Türklerin hepsi birbirinin yanında demek de istemiyorum. Dünya bu kadar basit kurulmuyor. Her yerde birbirine bakan insanlar da var, çoğunlukla kendiyle meşgul olanlar da.

Fark çoğu zaman küçük şeylerde ve tesadüfen çevrende olan insanlarda yatıyor.

Belki bu, sonuçta hangi ülkede yaşadığın sorusundan daha önemlidir.

Sorun teknoloji değil. Değil mi?

Giderek daha fazlasını teknolojiyle yapabildiğimiz bir çağda yaşıyoruz. Bağlantılarımızı sosyal medyayla sürdürüyoruz, yapay zekâdan yardım alıyoruz ve hayatımızın büyük bir kısmını ekran üzerinden hallediyoruz.

Ben de bundan yararlanıyorum. Yazıyorum, fotoğraf çekiyorum, deneyimlerimi paylaşıyorum ve işleri kolaylaştırmak için dijital araçlar kullanıyorum.

Dolayısıyla tüm bu teknoloji olmadan daha iyi durumda olacağımızı savunamam.

Ama bazen kullanışlı olan bir şeyin otomatik olarak bizim için iyi olduğunu fazla kolay varsaydığımızı da düşünmeden edemiyorum.

Mesaj göndermek, birini ziyaret etmekten daha hızlı. Yapay zekâya bir şey sormak bazen kendin uzun uzun aramaktan daha kolay. Bir fotoğraf paylaşmak, neler yaşadığını uzun uzun anlatmaktan daha az çaba istiyor.

Bu kolaylık harika, yeter ki bu imkânların arkasında ne olduğunu unutmayalım.

Bir bilgisayar kelime bulmana yardım edebilir, ama iyi bir arkadaşın seni tanıdığı gibi tanımaz. Bir algoritma sana muhtemelen ilginç bulacağın şeyleri gösterebilir, ama bu seni diğer insanlara yaklaştırdığı anlamına gelmez.

Kişisel bilgileri paylaştığımızda da bunların nereye gittiğini ve kimlerin erişebildiğini düşünmekte fayda var.

Bunu söylemek için internetsiz bir dünyaya dönmem gerekmiyor. Avantajları buna fazlasıyla değecek kadar büyük.

Sadece kolaylığın, birbirimizle nasıl ilişki kurduğumuzun tek ölçütü olmasını istemiyorum.

Belki her şey ilgiyle başlar

Hepimizin arkadaş listesini temizlemesi ya da bundan sonra sadece insanları ziyaret etmesi gerektiğini sanmıyorum. Özellikle arkadaşların farklı ülkelere dağılmışsa bu pek pratik olmazdı.

Üstelik çevrimiçi bir dostluk çok değerli olabilir. Bazen bir mesajla bağlantıda kalmak, gündelik hayattan daha kolay. Bazen de çevrimiçi, aksi hâlde hiç tanışmayacağın biriyle bir bağ kuruluyor.

Yani benim için mesele çevrimiçi ya da çevrimdışı olmak değil. Mesele, bu bağlantıyla ne yaptığımız.

Birine gerçekten nasıl olduğunu sor. Sadece Facebook sana hatırlattığı için değil, o kişiyi düşündüğün için tebrik et. Bir süredir konuşmadığın birini ara.

Ve sonra cevabı da dinle.

Her dostluğu derin bir ilişkiye dönüştürmek zorunda değilsin. Her sohbetin hayat, aşk ya da dünyanın hâli hakkında olması gerekmiyor. Biraz saçmalamak da insan ruhuna gayet iyi geliyor, diye tahmin ediyorum.

Ama nasıl göründüğünü sürekli düşünmek zorunda kalmadığın birkaç insanın olması güzel.

Her şeyin pek yolunda gitmediğini söyleyebileceğin insanlar. Ya da bir şeyi bilmediğini. Ya da sadece bir amacı olmayan bir sohbete ihtiyacın olduğunu.

Benim için bağlantının sadece bağlantıdan fazlası olduğu anlar bunlar.

Ve belki de bunun için dostluk üzerine karmaşık bir kuram uydurmamıza hiç gerek yok.

Belki ara sıra birbirimiz için biraz daha fazla zaman ayırmalıyız.

Çünkü sonuçta, zor bir anında aramaya cesaret edeceğin kimsen yoksa arkadaş listende kaç isim olduğunun pek önemi yok.

Tersine, iyi bir sohbet bazen bin beğeniden daha fazla şey ifade edebilir.

Gerçi biri fotoğrafını beğendiğinde yine de hoşuma gidiyor, tabii.

Sonuçta ben de sadece bir insanım.

Bunları da oku: Sayılarına dikkat et… Üç sihirli sayıdır! ve RolandTel.nl’ye hoş geldin.


Roland: kel, yuvarlak gözlüklü ve beyaz sakallı, tavuk kümesinin önünde

Yazar hakkında

Merhaba, ben Roland, Türkiye’de yaşayan bir Drenteli. Assen’de doğdum ve 2021’den beri eşim Selma ve oğlumuz Kenan ile birlikte Afyonkarahisar’ın Şuhut ilçesinde yaşıyorum. Bir de tavuklarla dolu bir bahçemiz var. Hakkımda daha fazlasını Hakkımda sayfasında okuyabilirsiniz.

Bu yazıyla ilgili bir sorunuz mu var, ya da birlikte çalışmak mı istersiniz?
İletişim formu üzerinden benimle iletişime geçebilirsiniz.

NederlandsTürkçe